W polskich miastach coraz powszechniej funkcjonują obszarowe systemy zarządzania ruchem. Podstawową korzyścią dla kierowców z wprowadzenia takiego systemu jest redukcja czasów przejazdu. Piotr Krukowski z Zarządu Dróg i Utrzymania Miasta we Wrocławiu, odwołując się do doświadczeń innych państw podaje, że dzięki wdrożeniu rozwiązań z zakresu inteligentnych systemów transportowych (ITS) w Southampton uzyskano 18% redukcji w czasach przejazdu, w Tuluzie - 10%, w Los Angeles - 18%, a w Kolonii i Toronto - po 8%. Średnio ten zysk czasowy z zastosowania systemu sięga 12,4%.
W Polsce wdrażanie systemów zarządzania ruchem napotyka na wiele problemów. Zasadniczym jest brak architektury ITS i standardów, brakuje też pomocnych opisów w rodzaju dobrych praktyk. Problem więc zaczyna się na etapie tworzenia koncepcji systemu i przetargu na jego wykonanie. Wyzwaniem staje się też pozyskanie do miejskich zarządów dróg kadr specjalistycznych prowadzących wdrożenie systemów ITS i następnie obsługujących eksploatowany system.
Początek w pojęciu systemu
Co to jest zarządzanie ruchem? Według Piotra Krukowskiego właśnie odpowiedź na to pytanie ma zasadnicze znaczenie w chwili, kiedy zapada decyzja o budowie systemu i przygotowaniu przetargu na jego wykonawcę. Podręcznikowa definicja podaje: „Zarządzanie ruchem to zespół działań mających na celu możliwie najlepsze wykorzystanie infrastruktury transportowej (drogi, ulice, parkingi, urządzenia na nich zainstalowane itp.) dla zapewnienia bezpiecznego i efektywnego ruchu osób i towarów” (S.Gaca, W.Suchorzewski, M.Tracz, „Inżynieria ruchu drogowego. Teoria i praktyka”, WKiŁ 2008). – W wielu przypadkach ta definicja jest niewystarczająca. Gdybyśmy chcieli dokładniej opisać i z szerszej perspektywy ująć zarządzanie ruchem to z pomocą przychodzi norma ISO 14813-1:2007 dotycząca Inteligentnych Systemów Transportowych (ITS) – zaznacza Piotr Krukowski.
W świetle wymienionej normy ISO zarządzanie ruchem definiuje się poprzez usługi świadczone przez systemy zarządzania ruchem:
- adaptacyjne sterowanie ruchem poprzez sygnalizację świetlną,
- monitorowanie ruchu,
- zarządzanie zdarzeniami,
- preferencyjne traktowanie niektórych kategorii pojazdów (np. priorytety dla transportu publicznego),
- zarządzanie parkowaniem,
- rozpowszechnianie informacji o ruchu.
Takie rozumienie pojęcia „zarządzanie ruchem” ułatwia określenie sposobu podejścia do przetargu na wyłonienie wykonawcy systemu informatycznego jakim jest system zarządzania ruchem. Zakup takiego systemu może być rozumiany jako zakup usług zaprojektowania, wykonania i wdrożenia Ustawa Prawo zamówień publicznych w art. 2 podaje, że pod pojęciem usługi należy rozumieć wszelkie świadczenia, których przedmiotem nie są roboty budowlane lub dostawy. Art. 6 z kolei zawiera przepis mówiący: „Jeżeli zamówienie obejmuje równocześnie dostawy oraz usługi albo roboty budowlane oraz usługi, do udzielenia zamówienia stosuje się przepisy dotyczące tego przedmiotu zamówienia, którego wartościowy udział w danym zamówieniu jest największy.”
- Przygotowując przetarg na system zarządzania ruchem w pierwszej kolejności jako zamawiający musimy sprecyzować z jakim charakterem zamówienia mamy do czynienia, a więc czy jest ono na dostawy, na roboty budowlane czy na usługi. Musimy więc odpowiedzieć na pytanie ile w takim przedsięwzięciu będzie robót budowlanych, a ile dostaw i usług. Ten udział miasta w kraju określają różnie. Wrocław na przykład w zamówieniu na „Inteligentny System Transportu” uznał, że są to przede wszystkim usługi, a więc całe zamówienie zdefiniował jako „usługę” – podkreśla Piotr Krukowski.
Kolejnym istotnym zagadnieniem jest określenie trybu przetargu. Zalecanym przez ustawodawcę jest przetarg nieograniczony. Ale art. 60a ustawy Prawo zamówień publicznych dopuszcza również dialog konkurencyjny, w którym po publicznym ogłoszeniu o zamówieniu zamawiający prowadzi z wybranymi przez siebie wykonawcami dialog, a następnie zaprasza ich do składania ofert. Zgodnie z art. 60b ustawy „zamawiający może udzielić zamówienia w trybie dialogu konkurencyjnego, jeżeli zachodzą łącznie następujące okoliczności:
- nie jest możliwe udzielenie zamówienia w trybie przetargu nieograniczonego lub przetargu ograniczonego, ponieważ ze względu na szczególnie złożony charakter zamówienia nie można opisać przedmiotu zamówienia zgodnie z art. 30 i 31 lub obiektywnie określić uwarunkowań prawnych lub finansowych wykonania zamówienia;
- cena nie jest jedynym kryterium wyboru najkorzystniejszej oferty.”
- Wrocław jako pierwszy podmiot publiczny w kraju przeprowadził dialog konkurencyjny na wyłonienie wykonawcy „Inteligentnego Systemu Transportu”. Ten dialog trwał długo bo prawie półtora roku. Jednak w jego wyniku mogliśmy zgodnie z prawem rozmawiać z potencjalnymi wykonawcami tego systemu. To było kluczowe. W gruncie rzeczy, stojąc na straży racjonalnego wydatkowania środków publicznych, nie musieliśmy się opierać wyłącznie na podręcznikach i publikacjach branżowych, ale mogliśmy patrzeć na to, co jest rzeczywiście na rynku, by określić co ma robić zamawiany system – zaznacza Piotr Krukowski.
Zasadniczy problem przetargów na systemy ITS wiąże się z tym, że zamawiający nie posiada dostatecznego fachowego przygotowania w tym zakresie i często nieświadomie skazuje się na jednego ich dostawcę. – Obserwując historię wdrożeń ITS w Polsce można dostrzec, że takie niebezpieczeństwo jest realne, czyli podmioty publiczne uzależniają się wręcz w sposób niedopuszczalny od wybranych w przetargu dostawców sytemu. Jest jednak sposób na rozwiązanie tego problemu. Mamy „Rekomendacje Prezesa UZP dotyczące udzielania zamówień publicznych na systemy informatyczne” – wskazuje Piotr Krukowski.*
AS
*„Rekomendacje Prezesa UZP dotyczące udzielania zamówień publicznych na systemy informatyczne” są dostępne na stronie internetowej Urzędu Zamówień Publicznych
