25 maja 2003 roku weszła w życie ustawa z 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych (Dz.U. Nr 80, poz. 721), która stworzyła odrębne podstawy prawne procesu inwestycyjnego dotyczącego dróg krajowych.
Ustawa ta była wielokrotnie nowelizowana, a nowela wprowadzona ustawą z 25 lipca 2008 roku o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. Nr 154, poz. 958 ze zm.) uprościła procedury ustalania lokalizacji wszystkich dróg publicznych oraz zasady nabywania nieruchomości na te cele.
Intensyfikacja prac związanych z lokalizowaniem dróg publicznych sprawiła, że od początku 2009 roku organy administracji odnotowały lawinowy wzrost spraw z zakresu ustalania odszkodowań za nieruchomości pozyskane pod drogi publiczne w porównaniu z latami ubiegłymi. Z danych nadesłanych do Ministerstwa Infrastruktury przez wojewodów w lipcu 2009 roku wynika, że do końca tego roku wpłynie około 20 tys. spraw z zakresu ustalenia odszkodowań za grunty przeznaczone pod drogi. Nie można nadto zapominać, że wskutek nowelizacji specustawy drogowej obowiązkiem ustalenia odszkodowań obciążeni zostali starostowie, w odniesieniu do nieruchomości pozyskiwanych pod drogi gminne i powiatowe. Duża liczba prowadzonych postępowań oraz głębokie zmiany specustawy doprowadziły do powstania, nieuchronnych w tej sytuacji, trudności interpretacyjnych.
W celu identyfikacji i wyjaśnienia pojawiających się problemów, a także podniesienia jakości zarówno czynności poprzedzających rozstrzygnięcia administracyjne, jak i wydawanych przez organy administracji decyzji, w dniach 19–20 listopada 2009 roku w Falentach koło Warszawy odbyło się seminarium z udziałem Mirosława Gdesza, sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przedstawicieli Ministerstwa Infrastruktury, wojewodów, prezydentów miast oraz inwestorów. W efekcie tego spotkania powstało opracowanie „Wybrane zagadnienia dotyczące odszkodowań za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne”. Publikację przygotował zespół pracowników Departamentu Orzecznictwa Ministerstwa Infrastruktury. Pracami tego zespołu kierowała Elżbieta Robaszkiewicz.
Publikacja ma służyć wyjaśnieniu zawiłości w procedurze ustalania odszkodowań za nieruchomości pozyskiwane pod budowę dróg publicznych, wskazaniu zagadnień dyskusyjnych, pojawiających się na tle stosowania przepisów specustawy drogowej, a także przedstawieniu propozycji ich rozwiązania. Podjęto w nej próbę interpretacji przepisów ustawy. Niektóre prezentowane tezy zostały już zweryfikowane przez praktykę, czemu dano wyraz przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych, natomiast w pozostałym zakresie opracowanie jedynie sygnalizuje podjęte rozważania.
Publikacja „Wybrane zagadnienia dotyczące odszkodowań za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne” jest do pobrania na stronie internetowej Ministerstwa Infrastruktury
