edroga.pl - portal drogowy

Można z dużym prawdopodobieństwem oczekiwać, że w ciągu najbliższego roku pojawi się co najmniej kilka dużych przetargów na wdrożenie systemów ITS w różnych miastach Polski. Projekty te będą współfinansowane ze środków unijnych w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych oraz Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej. Ponadto w styczniu tego roku została zatwierdzona przez Ministerstwo Infrastruktury lista rankingowa projektów do współfinansowania w ramach konkursu 8.3 Rozwój Inteligentnych Systemów Transportowych w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko. Na liście podstawowej umieszono 11 projektów, a na rezerwowej – 3.

Dotychczasowe doświadczenia w zamówieniach systemów ITS w Polsce są dość ograniczone. Jednak na ich bazie można zauważyć niepokojące zjawisko, jakim są trudno akceptowalne warunki kontraktowe stosowane przez zamawiających w umowach dla projektów ITS. Stąd działania zamawiającego skoncentrowane na efektywnym i gospodarnym wydatkowaniu środków publicznych przynoszą skutek odwrotny w stosunku do zamierzonego. W praktyce zamówień na systemy ITS istnieje kilka problemowych obszarów.

Nieograniczona odpowiedzialność wykonawcy: Umowy są tak konstruowane, że nie zawierają postanowień dotyczących kwotowego ograniczenia odpowiedzialności wykonawcy z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, postanowień przewidujących wyłączenie odpowiedzialności wykonawcy za utracone przez zamawiającego korzyści oraz ograniczeń (ew. wyłączeń) odpowiedzialności wykonawcy z tytułu rękojmi.

Brak zwolnienia z odpowiedzialności z tytułu roszczeń osób trzecich: W umowach brak zobowiązania zamawiającego do zwolnienia wykonawcy z odpowiedzialności z tytułu roszczeń osób trzecich.

Kary umowne: Umowy przewidują obowiązek zapłaty na rzecz zamawiającego szeregu kar umownych - brak zapisów limitujących wysokość kar umownych; jednocześnie w przypadku niektórych umów umieszcza się zapis, że zamawiający ma prawo dochodzić od wykonawcy odszkodowania uzupełniającego ponad kwotę naliczonej kary umownej.

Prawa autorskie: Umowy przewidują przeniesienie na zamawiającego całości autorskich praw majątkowych do utworów powstałych w trakcie realizacji umowy; postanowienia takie mogą być trudno akceptowalne dla wykonawcy, ponieważ:
a) określone fragmenty opracowań, takie jak metodologie, koncepcje, plany, kalkulacje i know-how (tzw. „dotychczasowe dzieła”) wykonawcy powinny być jedynie przedmiotem licencji niewyłącznej (jest to zastrzeżenie konieczne, bo dotychczasowe dzieła wykonawca wykorzystuje/wykorzystywał w przeszłości w opracowaniach przeznaczonych również dla innych klientów);
b) przeniesienie autorskich praw majątkowych nie powinno obejmować pól eksploatacji w zakresie nieograniczonego rozpowszechniania, obrotu oryginałem lub egzemplarzami utworów opracowanych przez wykonawcę; umowa nie nakłada na zamawiającego żadnych obowiązków ani ograniczeń dotyczących wykorzystywania utworów - opracowania przygotowane przez wykonawcę w toku realizacji umowy są przeznaczone do wewnętrznego użytku zamawiającego, a zamawiający nie ma prawa ujawniania ich osobom trzecim;
c) umowy przyznają zamawiającemu nieograniczone uprawnienie do wykonywania opracowań, przeróbek lub adaptacji utworów stworzonych przez wykonawcę w wykonaniu umowy, nie zawiera jednak zastrzeżeń, że zmodyfikowane opracowania nie mogą być opatrywane logo ani innymi oznaczeniami wskazującymi na autorstwo wykonawcy i zwolnić go z odpowiedzialności za zmodyfikowane bez jego wiedzy dzieła;
d) umowy przewidują, że prawa autorskie majątkowe przechodzą na zamawiającego z chwilą podpisania protokołu odbioru - zasadne byłoby przewidzieć, że przechodzą z chwilą zapłaty wynagrodzenia.

Brak równowagi w zakresie praw stron umowy:

a) Umowy nie określają terminów podjęcia działań/wydania decyzji przez zamawiającego w przypadku, gdy terminowe wykonanie zadań przez wykonawcę wiąże sie z koniecznością uzyskiwania decyzji administracyjnych (względnie wymagają innych działań organów administracji) lub akceptacji zamawiającego. Jednocześnie umowa przewiduje kary umowne za opóźnienia w pracach wykonawcy, nie wyłączając odpowiedzialności za opóźnienia spowodowane opieszałością zamawiającego.
b) W przypadku odstąpienia od umowy przez zamawiającego umowy przewidują możliwość naliczenia kar umownych przez wykonawcę w przypadku odstąpienia od umowy „z winy zamawiającego”, natomiast w przypadku odstąpienia od umowy przez wykonawcę używa się określenia „z przyczyn leżących po stronie wykonawcy”, które jest okolicznością mniej korzystną dla wykonawcy niż udowodnienie „winy”.

Rękojmia: Umowy często nie zawierają postanowień ograniczających uprawnienia wynikające z rękojmi do robót budowlanych i obejmuje rękojmią cały zakres umowy. Tym samym zamawiający ma prawo do odstąpienia w pełni z umowy już po jej wykonaniu. Najczęściej w umowach obejmujących wdrożenia Inteligentnych Systemów Transportowych stosowana jest gwarancja udzielana przez wykonawcę na wykonane usługi oraz dostarczone produkty, ograniczając uprawnienia wynikające z rękojmi do robót budowlanych, bez prawa odstąpienia od umowy z tego tytułu.