Od 30 kwietnia 2007 roku obowiązuje ustawa o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Ustawa określa zasady odpowiedzialności za zapobieganie i naprawę szkód w środowisku.
Od 30 kwietnia 2007 roku obowiązuje ustawa z 13 kwietnia 2007 roku o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz.U. Nr 75 poz. 493). Ustawa określa zasady odpowiedzialności za zapobieganie i naprawę szkód w środowisku (art. 1). Szkoda w środowisku jest to negatywna mierzalna zmiana stanu lub funkcji elementów przyrodniczych, oceniana w stosunku do stanu początkowego, która została spowodowana bezpośrednio lub pośrednio przez działalność prowadzoną przez podmiot korzystający ze środowiska (art. 6 ust. 11).
Organem odpowiedzialnym za zapobieganie i naprawę szkód w środowisku jest wojewoda (art. 7 ust. 1).
Do działalności stwarzającej ryzyko szkody w środowisku zalicza się m.in. (art. 3):
- wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi;
- pobór oraz odprowadzanie wód powierzchniowych lub podziemnych;
- retencjonowanie śródlądowych wód powierzchniowych;
- transport towarów i materiałów niebezpiecznych;
- transport substancji i preparatów niebezpiecznych.
Przepisów ustawy nie stosuje się m.in. gdy bezpośrednie zagrożenie lub szkoda w środowisku zostały spowodowane przez katastrofę naturalną (art. 4 ust. 2b).
W przypadku wystąpienia bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku podmiot korzystający ze środowiska jest obowiązany niezwłocznie podjąć działania zapobiegawcze (art. 9). W przypadku wystąpienia szkody w środowisku podmiot korzystający ze środowiska jest obowiązany do podjęcia działań w celu ograniczenia szkody, zapobieżenia kolejnym szkodami i negatywnym skutkom dla ludzi lub dalszemu osłabieniu funkcji przyrodniczych, w tym natychmiastowego skontrolowania, powstrzymania, usunięcia lub ograniczenia w inny sposób zanieczyszczeń lub innych szkodliwych czynników, a także podjęcia działań naprawczych.
Jeżeli bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku nie zostało zażegane, mimo działań zapobiegawczych lub nastąpiła szkoda w środowisku, podmiot korzystający ze środowiska jest obowiązany niezwłocznie zgłosić ten fakt do wojewody i wojewódzkiego inspektora środowiska (art. 11).
Według art. 12 jeżeli zagrożenie szkodą lub szkoda w środowisku zostały spowodowane przez więcej niż jeden podmiot korzystający ze środowiska, odpowiedzialność tych podmiotów za podejmowanie działań zapobiegawczych jest wspólna. Jeżeli zagrożenie szkodą lub szkoda w środowisku zostały spowodowane za zgodą lub wiedzą władającego powierzchnią ziemi, jest on obowiązany do podejmowania działań zapobiegawczych i naprawczych wspólnie z podmiotem korzystającym ze środowiska, które je spowodował, chyba że władający powierzchnią ziemi niezwłocznie po uzyskaniu wiedzy o zagrożeniu szkodą lub szkodzie dokona zgłoszenia do organu ochrony środowiska (wojewody).
Podmiot korzystający ze środowiska uzgadnia warunki przeprowadzenia działań naprawczych z wojewodą (art. 13), który wydaje decyzję uzgadniającą (art. 13 ust. 3):
- stan do jakiego ma zostać przywrócone środowisko;
- zakres i sposób przeprowadzenia działań naprawczych;
- termin rozpoczęcia i zakończenia ww. działań.
Jeżeli podmiot nie podejmie działań zapobiegawczych i naprawczych, organ w drodze decyzji, nakłada obowiązek przeprowadzenia tych działań (art. 15).
Organ ochrony środowiska podejmie działania zapobiegawcze lub naprawcze, gdy (art. 16):
- nie można zidentyfikować podmiotu korzystającego ze środowiska lub egzekwować od niego wymienionych działań,
- konieczne jest natychmiastowe podjęcie działań, z powodu zagrożenie życia ludzi lub możliwość zaistnienia nieodwracalnych szkód w środowisku.
Jeżeli organ określi w drodze decyzji zakres działań naprawczych lub zapobiegawczych i podejmie takie działania, podmiot władający powierzchnią ziemi jest obowiązany umożliwić prowadzenie tych działań (art. 17). Władającemu powierzchnią ziemi przysługuje odszkodowanie za szkody, jakie poniósł w wyniku działań naprawczych lub zapobiegawczych (art. 18).
Na obszarze zagrożonym szkodą lub gdzie wystąpiła szkoda w środowisku, organ ochrony środowiska może decyzją nałożyć na podmiot korzystający ze środowiska, obowiązek prowadzenia pomiarów (art. 20):
- zawartości substancji w glebie, ziemi lub wodzie,
- monitoringu przyrodniczego różnorodności biologicznej i krajobrazowej.
Koszty prowadzenia działań zapobiegawczych lub naprawczych ponosi podmiot korzystający ze środowiska, chyba że wykaże, że zagrożenie szkodą lub szkoda zostały spowodowane przez:
- inny wskazany podmiot,
- podporządkowanie się nakazowi wydanemu przez organ administracji publicznej (art. 22).
Podmiot korzystający ze środowiska, który podjął działania zapobiegawcze lub naprawcze, może wystąpić z roszczeniem o zwrot kosztów poczynionych na ten cel do:
- sprawcy zagrożenia szkodą lub szkody,
- do organu administracji publicznej (gdy szkoda lub zagrożenie powstały na skutek decyzji organu).
Katarzyna Młynik
Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad
